Euskara, hizkuntza bat baino askoz gehiago: kohesioa, identitatea eta etorkizuna

Euskara ez da beti ikusten, baina denean dago. Eskolan eta lanean, eguneroko harremanetan, kulturan, gizarte batek bere burua aitortzeko moduan. Ez da ikasten edo hitz egiten den hizkuntza bat bakarrik: kohesiorako tresna bat da, espazio partekatu bat eta Euskal Herriko aukera berdintasunerako funtsezko faktore bat. Testuinguru globalizatu honetan, non identitateek diluitzeko joera duten, euskararen erabilerak inpaktu sozial, kultural eta politikoa duen erabakia izaten jarraitzen du. Izan ere, hizkuntza bat kalean bizi denean komunitate bat indartu egiten da.

Horregatik, Euskal Herria euskararen erabilera bultzatzeko ekimen etengabeek zeharkatzen duten lurraldea da gaur egun, eta horietako asko administrazio publikoek gizarte-sarearekin lankidetzan sustatu eta sostengatzen dituzte.

Eusko Jaurlaritzak, foru-aldundiek eta udalek hizkuntza-normalizazioko planak egiten dituzte, eta, horren ondorioz, helduentzako doako edo diruz lagundutako euskara-ikastaroak antolatzen dituzte, lan-arloan eta administrazioan euskara erabiltzea sustatzeko programak egiten dituzte, enpresa eta elkarteentzako laguntzak ematen dituzte eguneroko jardunean euskara txertatzeko, eta estrategia espezifikoak ezartzen dituzte aisialdian, kirolean eta kulturan presentzia handiagoa izan dezaten.

Horri gehitu behar zaizkio Euskaraldia bezalako hedadura handiko kanpaina sozialak, hizkuntza ohiturak aldatzeko herritarrak zuzenean interpelatzen dituena; Korrika bezalako herri mobilizazioak, herrietatik eta hirietatik hizkuntzarekiko konpromiso kolektiboa ikusaraziz; ikastolei lotutako jaialdi, azoka eta hezkuntza ekitaldiak; euskarazko hedabide eta ikus-entzunezkoen ekoizpenari babesa; eta plazak, liburutegiak, kultur etxeak eta gazte espazioak hizkuntza benetan erabiltzen duten leku bizi bihurtzen dituzten tokiko proiektuak.

Kontua ez da euskara irakastea bakarrik, baizik eta hizkuntza naturala, egingarria eta erabilgarria izango duten testuinguruak sortzea, eta, hala, jarduera-sare bat indartzea, instituzionaletik hasi eta komunitateraino, euskara mugimenduan mantentzen duena eta Euskadiko bizitza sozialaren erdigunean kokatzen duena.

AHALEGINA

Ahalegin horrek guztiak ideia partekatu bati erantzuten dio: euskara erabiltzen bada baino ez da sendotzen, eta, horretarako, ezinbestekoa da herritar guztientzat irisgarria, ikusgarria eta funtzionala egingo duten baldintza errealak bermatzea.

Politika publikoak ez dira sustapen sinbolikora mugatzen, eguneroko bizitza eraikitzen den eremuetan esku hartzea bilatzen dute: hezkuntzan, enpleguan, zerbitzu publikoetan, arreta sozialean eta espazio digitalean.

Administrazioan euskara bultzatzeak hizkuntza horretan bizitzeko eta artatua izateko eskubidea ziurtatzen du; euskara lan-munduan egoteak ikasgelatik haratago normalizatzen laguntzen du; eta kultura-sormena, teknologia-berrikuntza eta komunikazio-formatu berriak bultzatzeak euskarak belaunaldi gazteekin eta gero eta anitzagoa den gizartearekin hitz egitea ahalbidetzen du.

Testuinguru horretan, euskararen erabilera kohesiorako eta inklusiorako tresna ere bihurtzen da, gai dena jatorri ezberdineko pertsonen arteko espazio komunak sortzeko, kide izatearen zentzua indartzeko eta identitate ireki, dinamiko eta garaikidea proiektatzeko. Hala, hizkuntza-helburu isolatu bat baino gehiago, euskararen sustapena Euskadi kohesionatuago, bidezkoago eta bere etorkizuna erabakitzeko gaitasun handiagoaren aldeko apustu estrategiko gisa ulertzen da.

ZENBAKIETAN

Euskadin, euskara hizkuntza oso bizia da, eta etengabe hazten ari da, baina erronkak ditu aurretik. Eustaten azken datu ofizialen arabera, 2021ean, Euskal Autonomia Erkidegoan bizi ziren biztanleen % 62,4k bazuen euskararen ezagutzaren bat, hau da, 840.000 pertsonak baino gehiagok uler, hitz egin edo erabil zezaketen maila desberdinetan.

Talde horretako 936.812 lagunek menderatzen zuten hizkuntza maila altuan, eta beste 412.996k ulermen maila ertaina edo erregularra zuten, baina zailtasunak zituzten erraztasunez adierazteko.

Kopuru horren arabera, biztanleen % 43 inguru dira ohiko hiztunak, eta igoera nabarmena izan da duela hamar urteko datuekin alderatuta. Horrek esan nahi du euskararen ezagutzak aurrera egin duela etengabe euskal herritarren artean. 

Euskara ikasteko konpromiso instituzionalak inbertsio iraunkor eta estrukturala ere badakar. 2025-2026 ikasturtean, Eusko Jaurlaritzak 58,2 milioi euro bideratu ditu euskara ikasteko laguntzetara, hiru laguntza-ildo nagusiren bidez bideratutako apustu estrategikoa: euskaltegi publiko eta pribatuen finantzaketa, maila ofizialak egiaztatzen dituzten ikasleentzako diru-laguntzak eta doakotasun-politikak sendotzea hasierako mailetan.

Inbertsio horrekin batera, Besarkatu euskara bezalako sentsibilizazio kanpainak egin dira, hizkuntza herritarrei gerturatzeko ikuspegi emozional, inklusibo eta aukeren ikuspegitik, bereziki oraindik ezagutzen ez dutenei zuzenduta. 

Datuek politika horien eragina bermatzen dute: oinarrizko mailetan ezarritako doakotasun-programari esker, A1 mailan matrikulatutako pertsona-kopurua % 30 inguru hazi da aurreko ikasturtearekin alderatuta, eta, gainera, hasierako maila horien garrantzia handitu egin da euskaltegietako ikasle guztien artean.

Hazkunde horrek erakusten du, batetik, irisgarritasun ekonomiko handiagoa, eta, bestetik, euskarak profil berriak erakartzeko duen gaitasuna, besteak beste, gazteak eta etorkinak, hastapen-mailetako ikasleen zati handi bat baitira dagoeneko. 

Testuinguru horretan, HABE euskara errazago, bidezkoago eta hedatuago ikastea bermatzeko funtsezko tresna gisa finkatzen da, eta azken urteotan etengabe handitu den aurrekontu batek indartzen du. Aurrekontu horrek euskararen irakaskuntza Euskadiko hizkuntza-politikaren lehentasun nagusietako bat bezala kokatzen du.

HELBURUAK

Euskara ikasteko dakotasun-programaren helburu nagusietako bat oinarrizko mailetako ikasleentzat euskara ikastea errazago eta merkeago izatea dela azaldu du Aldasoro sailburuordeak eta 2024-2025 ikasturtean hasierako A1 mailan ezarri zen programa honek izandako bilakaera nabarmena izan dela azpimarratu du.

Datuei erreparatuz, 2023-2024 ikasturtean 4.942 ikasle aritu ziren A1 mailan eta, aldiz, ikasturte honetan (2024-2025) 6.376 ikasleek ikasi dute maila honetan. Igoera ia %30ekoa izan da.  

Hortaz gain, euskaltegietan euskara ikasi duten ikasle guztien ia %16ak A1 mailan ikasi zuen 2023-2024an; aldiz, ikasturte honetan ikasle guztien ia %20 aritu da maila honetan ikasten. Hala, euskaltegietan gero eta ikasle gehiago dago oinarrizko mailetan eta doakotasun programa honen bidez A1 mailan ia 5 puntutan igo da ikasleen pisu erlatiboa ikasle guztiekin alderatuz.

Etorkinek ere pisu handia dute maila hauetan. Egun, euskategietan ikasten dabiltzan ikasleen %20 etorkinak dira: A1 mailan dabiltzan ikasle kopuruaren gehiengoa, %62, etorkinak dira: horietatik, %42 inguru beste autonomia erkidegoetatik etorritako herritarrak eta %56, atzerritik etorriak.

Politika instituzionalez eta euskara formalki ikasteko babesez gain, hizkuntzaren eguneroko erabilera sustatzen duten ekimen sozial eta kulturalez beteta dago Euskal Herria, eta horietako askok hamarkadetako ibilbidea dute, eta herritarren parte-hartze handiarekin. 

Ezagunenetako bat Korrika da, hamar egun baino gehiagoz euskal lurralde osoa zeharkatzen duen lasterketa eta errelebo-lasterketa, euskararen garrantzia ikusarazteko eta AEK-k kudeatzen dituen euskaltegietan irakaskuntzarako dirua biltzeko; kilometro bakoitzak, lekuko bakoitzak eta Korrikako keinu bakoitzak hizkuntza-normalizazioarekiko konpromiso kolektiboa eta hizkuntza propioaren inguruko elkartasuna sinbolizatzen dute.

Beste erregistro batean, eguneroko bizitzan euskara erabiltzeko ohituretan benetako aldaketa aktibatzeko diseinatutako ariketa soziala da Euskaraldia. Hamar bat egunez, milaka pertsona inplikatzen dira ahobizi (ahal duten guztietan euskaraz hitz egiteko konpromisoa hartzen dutenak) edo belarriprest (besteak euskaraz hitz egitera animatzen dituztenak) bezalako rolak hartuz.

Ekimen honek kultur, prestakuntza eta komunitate jarduerak uztartzen ditu, eta auzoetan eta herrietan ez ezik, lantokietan, unibertsitateetan, klubetan edo erakunde publikoetan ere antolatzen da, ariguneak identifikatuz. Gune horietan bermatzen da euskararen erabilera, giro lasaian eta guztiontzat irisgarria den giro batean. 

Jai eta komunitate mailan, Araba Euskaraz bezalako adibideek erakusten dute ikastolak eta tokiko komunitateak nola mobilizatzen diren hizkuntzaren inguruan. 

Araban urtero egiten den jai honek kontzertuak, herri-jarduerak eta parte-hartze orokorreko ekimenak biltzen ditu, euskararen erabilera sustatzeko eta euskara irakaskuntza-hizkuntza duten eskoletarako dirua biltzeko. 

Edizio bakoitza udalerri ezberdin batean ospatzen da, eta aldarrikapen kultural gisa balio du, esparru guztietan hizkuntzaren presentzia sendotzeko interesa duten familia, gazte eta gizarte-eragileen arteko topagune gisa.

Hitzordu handi horiez gain, badira hizkuntza eta komunitatea leloaren inguruan dabiltzan antzeko beste hainbat ospakizun eta proiektu ere: Kilometroak Gipuzkoan, Herri Urrats Iparraldean eta Nafarroa Oinez Nafarroan jarduera fisikoa, kultura, musika eta hezkuntza uztartzen dituzten jaialdien adibide dira, euskararen normalizazioa indartzeko, bere balioa ikusarazteko eta hitz egiten dutenen eta ikasten ari direnen arteko kohesioa indartzeko.