“Oso Instagram poesia egiten dugu”

Naturak, eta bereziki elurrak, presentzia handia dauka Castillo Suarez idazlearen eta euskaltzainaren (Altsasu, Nafarroa, 1976) lanetan. 1545 argitaletxearekin berriki kaleratu duen Lera poesia liburuan argi ikus daitezke horietako elementu asko. Omenaldi eta ekitaldietarako propio sorturiko poemetatik jaio da liburua. Tituluak aitak txikitan egin zien egurrezko lera gorri bati egiten dio erreferentzia, baina Udane Ansak ilustratzaileak pasiorantzat edo desirarantz jo du liburua ilustratzerakoan. Castillok, sortze prozesuaz, barneko euskaltzainaz eta idazteko formez gogoetatu du, besteak beste.

 Zerk eraman zaitu ‘Lera’ liburuan memoria eta identitatea lantzera? 

Berez, testu horiek guztiak enkarguak izan dira. Memoriari lotutako ekitaldietan irakurtzeko testuak ziren batzuk. Orduan, hori da arrazoia. Ez horrenbeste nik egin dudan hautua, baizik eta enkarguak berak markatu duela gaia.

 Baina, zuk egin duzu horiek biltzeko hautua? 

Nolabait hautua izan da beste testuinguru, garai eta toki batean irakur-tzeko modukoak ziren testuak biltzea. Hori ere bilatzen dut idazten dudanean. Idazten duzu toki edo ekitaldi zehatz baterako, eta horiendako baliagarria izateko, baina baita ere entzuteko, edo, kasu honetan, irakur-tzeko prest dagoen edonorentzat. Uste dut hori dela zailena literaturan. Beti esaten dut literatura onaren ezaugarrietako bat transzendentzia dela. Nik formula magikorik ez daukat.

 Orduan, badira norberak berera eraman ditzakeen poemak? 

Bai, hori zen nire asmoa. Idazten nituenean ez nuen burutan argitaratuko zirenik. Beste ezaugarri bat daukate testu hauek, normalean irakurri ditudanean edo beste norbaitek irakurri dituenean, behin bakarrik irakurtzen ditu eta ez dauka idatziaren euskarririk. Hortaz, ba-tzuetan errepikapenak eta horrelakoak daude, burutan daukadalako behin bakarrik entzungo dutela.

 Idazten duzunean sentitzen duzu norbaitek irakurriko duela? 

Bai, nik ez dut inoiz idatzi asmo terapeutikoarekin edo niretzat. Gaztetan izaten da jendea kaiera bat edo eguneroko bat daukana. Nik, adibidez, ez dut inoiz izan hori. Ia-ia ida-tzi dudan guztia argitaratuta dago. Ez dakit horregatik den beharbada, baina beti daukat presente beste batek irakurri dezakeela, eta beste batentzat idazten dut.

 Horrek baldintzatzen zaitu? 

Noski, hori presente daukazun aldetik exijentzia maila altuagoa da. Nire obsesioa da beti gaitik harago joan behar naizela. Hau da, liburuak izan daitezen poema liburuak, eta ez poema sortak. Alegia, poemen artean izan dadila hari bat, nahiz eta ikuskina izan. Orain prestatzen ari naiz liburu bat ez duena punturik, ez komarik, ez minuskularik. Ortotipografia aldetik oso ezohikoa da.

 Orduan, formari garrantzi handiagoa eman diozu? 

Bai, baina anbiguotasunaren arriskua dago. Alegia, lerro bat zerekin doan aurrekoarekin doan edo non dagoen etena. Horregatik, liburu berri honek eskatuko dio irakurleari ariketa egitea. Ez da liburu erreza izanen. Batere ziurtasunik gabe idatzi dudan liburu bat izan da. Ez naiz pertsona zalantzatia zentzu horretan; baina, beharbada, bai behar izan dut, nolabait, batzuen onespena.

 Akaso, barneko euskaltzainak baldin-tzatu zaitu? 

Denok daukagu euskaltzain txiki bat barrenean; eta beste batzuek bi edo hiru. Kuriosoa izan da, erabat ziurgabe sentitzen nintzelako testuarekin eta bi euskaltzainei eman nielako. Miren Agur Meabek esan zidan bide horretatik segitzeko, ongi nindoala. Alfonso Mujikak, justu Euskaltzaindian ortotipografiaz arduratzen denak, esan zidan salbuespen bat dagoela, eta literaturan dena dela onargarria. Ez dakit zama, erronka edo autoexijentzia ariketa bat den, baina beti sentitzen dut zerbait berria eman behar diodala irakurleari.

 Hizkuntzarekin jolasteaz ari zarela, nola ikusten duzu literaturan hizkun-tzen hibridazioa? 

Bi gauza daude. Batetik, pentsatu daiteke oraindik euskara ez dagoela egoera batean jolastu ahal izateko. Esan nahi dut, nolabait, estandarizazio prozesua era batera ez da guztiz bukatu; beti daudela fintzeko gauzak, eta pentsatu daiteke erabilera zabar bat egiten dela. Nik haratago joko nuke, eta iruditzen zait badela oso interesgarria, ausardiaz egindako gauza bat den aldetik. Horrelako ariketa bat egiteko oso ongi menperatu behar da hizkuntza.

 Asko idazten duzu, baina baita irakurri ere. Zeri erreparatzen diozu irakur-tzen duzunean? 

Asko irakurri behar da ongi idazteko. Nik hori oso garbi daukat. Asko irudiei. Ez dakit den garai honetako gaitza, baina oso Instagram poesia egiten dugu. Oso bisuala. Uste dut oso hitz gutxirekin gauza asko esaten ditugula orokorrean. Adieraziaren eta adierazpenaren arteko lotura zuzena denean aspergarria izan daiteke, aurreikusi daitekeen aldetik. Orduan, gustuko dut hitz batekin beste zerbait esan nahi duzunean.

 Poesiari egia exijitzen digola uste duzu? 

Bai, hein handi batean publikatzen diren liburu asko hori direlako. Azken aldian zenbat liburu daude hurbileko norbait hil eta gero idatzitakoak. Horrek, arrisku bat dauka, eta da pultsio literariorik ez izatea. Nik galdu badut hurbileko norbait, eta irakurtzen badut horrelako poema bat senti dezaket konexio bat horrekin, eta oso liburu berezia izan daiteke niretzat. Hala ere, ariketa literario beste gauza bat da. Poema liburu asko idatzi ditut, eta ez daukat horren bizitza interesgarririk. Ez zaizkit hainbeste gauza pasatzen. Beti aldarrikatu dut egiantzekotasuna izan daitekeela gauza bat, baina egia izatea oso desberdina dela.