Bizkaiko Foru Aldundiak presentzia izango du Durangoko Azokan

Durangoko Azoka, Kulturaren jaialdiaren 60. edizioan Bizkaiko kultura eta Museoen aberastasuna erakusten duten Bizkaiko Foru Aldundiaren eta Bizkaiko Museoen 100 argitalpen baino gehiago aurkitu ahal izango dira. Horien artean, hogei bat nobedadeak izango dira, bai lurraldeko museoenak, bai Foru Aldundiaren argitalpen propioen atalekoak.

Bizkaiko Foru Aldundiaren standak, aurten Barrenkale 33, 34 eta 35ean kokatuta dagoenak, askotariko gaiak jorratzen dituzten argitalpen sorta zabala erakutsiko du, hala nola historia, gastronomia, kultura, folklorea eta argazki historikoak, 8 nobedaderekin. Obra horiek guztiak eskuragarri daude Foru Erakundearen standetan eta Bizkaiko Foru Aldundiaren argitalpenen web orrian (www.bizkaia.eus/argitalpenak).

Bizkaiko Museoak ere Durangoko Azokan egongo dira, Artekaleko 29. eta 30. postuetan kokatutako stand batekin. Bertan Lurralde Historikoaren aberastasun historiko eta kulturala jasotzen duten argitalpenen bilduma zabala eskainiko da. Horien artean hamabost argitalpen-nobedade aurkeztuko dira, Bizkaiko museoek egindako ikerketa- eta dibulgazio-lanaren emaitza direnak.

Nobedadeak

Azokako Bizkaiko Foru Aldundiaren eta Bizkaiko Museoen standetan aurki ditzakegun berrikuntzen artean, honako hauek nabarmenduko ditugu:

"Manuel de Ynchausti eta Lurdes Euzko Aur-Etxea (Jatsu 1937-1939): 34 euskal gerrako haurren babes-etxea" izenburua duen liburua, Jon Urrutxurtu Bengoetxeak idatzita dagoena. Espainiako gerra zibilaren gertakari larrienetako bat familietatik banandu zituzten eta atzerrira atera zituzten umeena da: "gerrako umeak". Ikerlan honen ardatza milaka haur ebakuaturen egoitza ugarietako bat da: Lurdes Euzko Aur-Etexa kolonia, Lapurdiko Jatsu herrian kokatua, 34 euskal ume artatu zituena (11 gipuzkoarrak eta 23 bizkaitarrak). Ostiralean, abenduak 5, aurkeztuko da, 19:00etan, Talaian.

‘Oroimenaren laharrak, sustraiak eta fruituak’ liburuak testigantzen, historia sozialaren, tradizioen, ohituren, elezaharren eta oroimenak zulatutako lekuei eta gertaerei buruzko datuen sare bat du, berreskuratutako iragana ezagutzeko aukera ematen duena.

Kepa Lizarragaren "Mendizaletasun osasuntsu eta segururako eskuliburua" lana ere salgai egongo da. Liburuak 49 kapitulu biltzen ditu, besteak beste ibiltzeko erritmo onenak, mendiko portaera, komunikazioak, larrialdiak, oinetakoak, soinekoak, motxila, makilak, arriskuak, elikadura edo biziraupenerako oinarriak. Abenduaren 5ean, ostiralean, aurkeztuko da, 16:30ean.

"Huidroboren bila" liburua, Juan Miguel Cortésen lana, elkarlaneko proiektua da, nolabait euren ekintzarekin eta presentziarekin hasieratik lagundu dioten pertsona askoren parte-hartzerik gabe garatu ezin izango zena. Proiektu hau urteetan zehar luzatzen da, denbora eta hedadura mugarik gabe, eta egileari bere sormena eta bere bizitza artistikoan zehar landutako esperientzia askatzeko balio dio. Abenduaren 6an, larunbatean, aurkeztuko da azokan, 19:00etan.

‘El Urdaibai incógnito: sinfonía arrecifal’ liburua zapaltzen dugun lurraren azpian substratuan garatzen den irudimenezko baina benetako mundu liluragarrian murgiltzen da. Lurpetik datorren kaos fraktalaren irakurketa ordenatua, gurearekiko paraleloa den beste unibertso hori, orain Artearen eta Naturaren lentearen bidez behatua.

"Ertibil Bizkaia 2025" argitalpena, arte bisualen erakusketa ibiltariaren XLIII. edizioaren katalogoa, Helena López Camachoren testuekin.

"Malen jentila eta basoko melodia" liburua, Aingeru Gorrotxategiren testu eta musikarekin eta Amaia Ballesterosen ilustrazioekin, narrazioa, ilustrazioak eta abestiak uztartzen dituen ipuin musikala da. Barruan hainbat QR kode aurkituko dituzu, istorio honetarako bereziki konposatutako 8 abestiak eta ahots profesionalek kontatutako ipuina entzuteko. Abenduaren 8an, astelehenean, aurkeztuko da, 10:30ean, Saguganbaran.

Jesus Mari Arruabarrenaren "1936" liburuak, arlo artistikoa eta dokumentala uztartzen dituen argazki-liburuak, 80 urte geroago gerra zibilak utzitako arrastoa erakusten du. Egileak paisaiak, azpiegiturak, aztarnak (metraila eta bonbek sortutako zuloak) eta hildakoak (objektuak, giza hondarrak, etab.) erretratatzen ditu. Argazkiekin batera, informazio orokorra ageri da argazki-oin batzuetan eta gerraren kronologia labur batean.

Museoetako nobedadeak

Argitalpen berri hauek askotariko gaiak jorratzen dituzte, eta hainbat erakundetatik datoz: Bilbao Museoak - Bilboko Arte Ederren Museoak zazpi titulu aurkezten ditu; Medikuntzaren Historiaren Euskal Museoak, bi obra; Enkarterrietako Museoak, Euskal Herria Museoak, Txakolin Museoa - Txakolinguneak, Euskal Museoak eta Antzasti Museoak, Bizkaiko Foru Aldundiak foru jauregiari buruz argitaratutako argitalpenarekin batera.

Obra nabarmenen artean Burdinoletako gabi-hotsa Diman (1440 - 1875) dago, Antzasti Museoak argitaratua eta Abel Ariznabarreta Zuberok idatzia. Liburu honek, euskaraz, Behe Erdi Aroan Arratiako haranean landa-eliteek izan zuten jokaera eta XIX. mendera arte Dimako elizatean izan zuten bilakaera politikoa aztertzen ditu. Beste alde batetik, Euskal Herria Museoak "Gamazada, gure poltsikoaren jabe!" aurkezten du, Xabier Irujo Ametsagaren lana. Argitalpen honetan dokumentu historikoen bidez XIX. mendearen amaieran euskal autogobernuaren defentsan izandako protesta soziala oroitarazten du.

Enkarterrietako Museoak De vocación: conservera. Las mujeres de la conserva. Beti eskamak kentzen, Kontserba-fabriketako andrazkoak argitaratu du; María Romano Vallejo eta Amaia Apraiz Sahagunen ikerketa da, Bizkaiko portuetako emakumeen lan-historia jasotzen duena, XVI. mendetik gaur egunera arte. Euskal Museoak, bere aldetik, Libro de patrones 3 aurkezten du, Bilbo Handiko emakume langileen janzkeran oinarritua, Eulalia Abaitua argazkilariaren irudiekin.

Medikuntzaren Historiaren Euskal Museoak bi titulu aurkezten ditu: Atlas Etnográfico de Vasconia. Calendario festivo tradicional. Ciclo de Invierno, San Nikolas egunetik Santa Agedara bitarteko euskal jai nagusiak biltzen dituena, eta Los microscopios en la historia de la medicina, Fernando Unda eta Anton Erkorekaren lana, mikroskopiaren historiari buruzko dibulgazio-sintesi bat eta museoaren bildumaren katalogo bat eskaintzen dituena.

Txakolin Museoak- Txakolinguneak - Chacolí, el vino vasco con nombre propio. Txakolin, izen propioa duen euskal ardoa aurkezten du, Juanjo Hidalgoren testuekin eta komisariotzarekin, txakolinaren historiari eta tradizioari buruzko erakusketarekin batera. Azkenik Bizkaiko Foru Aldundiak Viaje por la historia de Bizkaia en el Palacio Foral 1900/2025. Foru Jauregian Bizkaiko historian barrena 1900-2025 aurkezten du, Joseba Agirreazkuenaga Zigorragak idatzia, XVII. mendetik gaur egunera arte Bizkaiko autogobernuaren egoitza izan den Foru Jauregiaren bilakaera instituzionala aztertzen duen argitalpena. Viaje por la historia de Bizkaia en el Palacio Foral 1900/2025 liburuaren aurkezpen ofiziala abenduaren 5ean izango da, 16:00etan, Durangoko Azokako Talaia aretoan. Egileak publikoarekin XVII. mendetik gaur egunera arte Bizkaiko autogobernuaren egoitza izan den Foru Jauregiaren bilakaera instituzionala aztertzen duen lan honen gakoak partekatuko ditu.

Bilboko Arte Ederren Museoak argitalpen sorta aipagarria aurkeztuko du aurtengo edizioan. Horien artean, Felix Maria de Samaniegoren Alegiak liburuaren euskarazko edizioa. Alegiak liburuak arabar egilearen ehun fabula biltzen ditu era oso zainduan, Daniel Tamayo bilbotar margolariak ilustratua. Irudiek, bikromiaz eta tresna digitalen bidez eginak, kontakizun klasikoen izaera moralizatzaile eta satirikoaren irakurketa garaikidea eskaintzen dute, pop hizkuntzatik gertu dagoen proposamen bisual batean.

Beste nobedade bat María Franciska Dapena. Guerra, autobiografía de una artista, cárcel, da, Bilbon bizi zen Palentziako margolariaren testu argitaragabeak biltzen dituena, bere oinordekoek 2024an emandakoak. Obra hiru multzotan egituratuta dago, eta bere bizitzako esperientzia jorratzen dute: gerra zibila, Bizkaian garatu zuen ibilbide artistikoa eta frankismo garaian errepresaliatutako beste emakume batzuekin bizi izan zen espetxean igarotako denbora. Multzoak hurbileko historiari buruzko begirada intimoa eta kritikoa eskaintzen du artista konprometitu baten ahotsetik abiatuta.

Juan Luis Goenagari eskainitako erakusketa dela eta, Museoak Juan Luis Goenaga. Alkiza 1971/1976, argitaratu du; liburu hirueleduna da eta artistak Gipuzkoako herri horretan egin zuen egonaldiko argazki-memoria biltzen du lehen aldiz. Goenagak egindako zuri-beltzeko 221 irudiekin batera, Mikel Lertxundi Galiana eta Joseba Zulaikaren entseguak daude, obra ikuspegi historiko eta pertsonal batetik kokatzen dutenak.

Adelina Moya Valgañón arte historialaria da Con el tiempo. Investigaciones, estudios y otros escritos argitalpenaren protagonista, laurogeiko hamarkadatik gaur egunera arte argitaratutako 34 testu berreskuratzen dituen antologia. Bildumak arte garaikideari buruzko ikerketa kritikoak, elkarrizketak eta hausnarketak biltzen ditu, horietako asko sakabanatuta edo zirkulaziotik kanpo, eta bere ibilbide intelektualaren testigantza baliotsua da.

Sergio Prego. Trece a Centauro liburuak artista donostiarraren instalazio eskultorikoa dokumentatzen du, museoaren handitze arkitektonikoarekin batera bizitzeko sortua. Liburuak, material grafiko ugarirekin ilustratua, egileak berak euskaraz, gaztelaniaz eta ingelesez idatzitako testu bat du, non sormen-prozesuari eta beste lan eta artista batzuekin izandako elkarrizketari buruzko gogoeta egiten duen.

1970eko eraikinaren irekiera berriaren testuinguruan, museoak Ataria (bat) aurkezten du, izen bereko erakusketarekin batera doan lamina multzoa. Liburukiak artelan eta proiektu artistikoen sekuentzia bat eta hogei egile baino gehiagoren ekarpenak biltzen ditu; egile horiek, euren diziplinatik, azken bost hamarkadetan museoarentzat eta bere hiri-ingurunearentzat sortutako 28 proiektu artistikoak aztertzen dituzte. Eraikinaren ataripe zaharrean ikusgai dauden obrek hirurogeita hamarreko hamarkadaz geroztik garatutako praktika artistikoen izaera publiko eta hedatua erakusten dute. Erakusketa dokumentatzen eta laguntzen duten laminen multzo hau (euskaraz, gaztelaniaz eta ingelesez) proiektu kolektibo gisa eratzen da, eta bertan hainbat eremu artistikotako egileek hartu dute parte, beren ikuspegi pertsonaletatik, Ataria (bat) osatzen duten 28 lanen azterketari ekiteko.

Azkenik, Georg Baselitz. Pinturas 2014-2025. Algo en todo katalogoak artista alemaniarrari eskainitako erakusketa osatzen du, kasu honetan Norman Rosenthal historialariak hautatutako berrogeita hamar bat lanekin. Liburukiak, euskaraz, gaztelaniaz eta ingelesez argitaratua, Rosenthal, José María Parreño, Bernard Blistène eta Éric Darragonen testu espezializatuak biltzen ditu, eta begirada sakona eskaintzen dio Europako pintura garaikidearen erreferente handienetako baten azkenaldiko bilakaerari.

Hamabost nobedade horiez gain, guztira 98 argitalpen izango dira, Bizkaiko Museoen standean eskuragarri egongo direnak, eta aukera paregabea eskaintzen dute bertako museoen begirada adituaren bidez lurraldeko historiara, kulturara eta tradizioetara hurbiltzeko.